ศูนย์หุ่นยนต์เพื่อการฟื้นฟู ( Piyavate Robotic Rehabilitation Center) ตั้งอยู่ภายในศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูและกายภาพบำบัด โรงพยาบาลปิยะเวท ( Physical therapy and Rehabilitation Center) โดยเป็นที่แรกของประเทศไทย ที่ได้นำสุดยอดนวัตกรรมหุ่นยนต์สำหรับการฝึกเดิน ที่ทันสมัยที่สุดในปัจจุบัน อย่าง HAL® ( Hybridge Assistive Limb ) มาใช้ในการรักษาฟื้นฟูผู้ป่วย ที่มีปัญหาด้านความสามารถในการทรงตัว การเดิน การควบคุมการเคลื่อนไหว และความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เช่น

• ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
• ผู้ป่วยที่บาดเจ็บไขสันหลัง (Spinal cord injury)
• ผู้ป่วยที่ได้รับบาดเจ็บที่สมอง (Traumatic brain injury)
• โรคพาร์กินสัน (Parkinson’s disease)
• โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง Multiple sclerosis

  HAL® (Hybridge Assistive Limb) เป็นหุ่นยนต์ Exoskeleton ตัวแรกของโลกที่ควบคุมการสั่งการด้วยสมองของผู้สวมหุ่นยนต์ โดยเชื่อมต่อ “มนุษย์” “เครื่องกล” และ”ข้อมูล” ให้เป็นหนึ่งเดียวกัน เพื่อสนับสนุนการทำงานของ ระบบประสาท กล้ามเนื้อ และข้อต่อ ทำให้ผู้ที่มีปัญหาทางด้านการเคลื่อนไหว สามารถเคลื่อนไหวได้ตามที่ต้องการ ก่อให้เกิดกลไกการเรียนรู้ของสมอง และกล้ามเนื้ออย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยได้รับการพิสูจน์แล้วว่า เป็นระบบที่ช่วยเร่งพัฒนาการเชื่อมต่อของระบบประสาทสมอง ( Neuroplasticity) และนั่นคือจุดเริ่มต้นของการเดินได้เองโดยไม่จำเป็นต้องให้ HAL® เข้ามาช่วยเหลืออีกต่อไป

 

กายภาพบำบัดด้วยหุ่นยนต์

  อาการอัมพาต ขาอ่อนแรง เดินลำบาก เป็นลักษณะความผิดปกติของร่างกายที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต และการทำงานเป็นอย่างมาก สาเหตุของอาการนี้อาจเป็นจากโรคที่พบได้บ่อย เช่น เส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก หรือจากการได้รับบาดเจ็บที่สมอง และไขสันหลัง รวมทั้งกลุ่มโรคทางระบบประสาทอื่นๆ ที่แม้จะพบได้ไม่บ่อย แต่ก็มีผลกระทบต่อเนื่องในระยะยาว เช่น โรคพาร์กินสัน โรคปลอกประสาทเสื่อม เป็นต้น

   แน่นอนว่านอกจากการรักษาด้วยยา หรือการผ่าตัด การทำกายภาพบำบัดก็เป็นหนึ่งในขั้นตอนการรักษาที่มีความสำคัญเป็นอย่างมาก เพราะจะทำให้เกิดการฟื้นฟูสภาพร่างกาย กำลังกล้ามเนื้อ และความสามารถในการทำกิจกรรมต่างๆ ให้กลับมาใกล้เคียงปกติมากที่สุด

ที่ผ่านมาความรู้ทางการแพทย์ด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู และกายภาพบำบัด ได้ถูกพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดวิธีการรักษา และเครื่องมือทางกายภาพบำบัดใหม่ๆ ขึ้นอยู่เสมอ และ “หุ่นยนต์” ก็เป็นหนึ่งในนวัตกรรมที่ถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อช่วยเสริมประสิทธิภาพของการทำกายภาพบำบัด โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยโรคทางระบบประสาท เพื่อให้การทำกายภาพบำบัดได้ประสิทธิภาพมากขึ้น

เนื่องจาก “การเดิน” เป็นทักษะอย่างหนึ่งที่มักจะสูญเสียไปในกลุ่มผู้ป่วยดังกล่าว ซึ่งเป็นสิ่งที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมากที่สุด และไม่ใช่ทุกคนที่จะประสบความสำเร็จจากการฝึกกับนักกายภาพบำบัดเพียงอย่างเดียว หุ่นยนต์ที่ใช้ในการฝึกเดินจึงเข้ามาเป็นอีกหนึ่งความหวังที่จะช่วยให้การฝึกประสบผลสำเร็จมากขึ้น ซึ่งในปัจจุบัน หุ่นยนต์ที่ใช้ในการฝึกเดินก็มีอยู่หลายประเภท ซึ่งมีลักษณะ วิธีการทำงาน และประสิทธิภาพในการฟื้นฟูที่แตกต่างกันออกไป และที่ “ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู และกายภาพบำบัด โรงพยาบาลปิยะเวท” ก็ได้นำนวัตกรรมหุ่นยนต์สำหรับฝึกการเดินที่ทันสมัยที่สุดจากประเทศญี่ปุ่น ที่มีชื่อว่า HAL (Hybrid Assistive Limb) มาใช้ในการทำกายภาพบำบัดให้กับผู้ป่วยโรคทางระบบประสาท ที่มีอาการอัมพาตครึ่งซีก อัมพาตท่อนล่าง ขาอ่อนแรง หรือมีลักษณะการเดินผิดปกติ โดยสามารถใช้ได้ตั้งแต่ในระยะแรกที่เพิ่งเริ่มมีอาการ ไปจนถึงระยะเรื้อรังที่มีอาการมานานแล้ว

   ลักษณะสำคัญของหุ่นยนต์ตัวนี้ที่แตกต่างจากหุ่นยนต์ประเภทอื่นๆ คือ หุ่นยนต์จะถูกสวมเข้ากับร่างกาย และเคลื่อนที่ไปพร้อมกับผู้ป่วยตลอดการฝึก โดยไม่จำเป็นต้องเดินอยู่กับที่บนเครื่อง แต่สามารถเดินไปบนพื้นผิวปกติ เดินเลี้ยวไปตามทางเดิน ไปยังบริเวณต่างๆ ที่ต้องการได้ และจุดสำคัญที่สุดคือ หุ่นยนต์จะไม่ได้เคลื่อนไหวไปโดยอัตโนมัติ แต่ผู้ป่วยจะเป็นผู้สั่งการเคลื่อนไหวด้วยตัวเอง ผ่านตัวรับสัญญาณประสาทที่ติดไว้ที่ผิวหนัง ทำให้เกิดการเรียนรู้ของระบบสั่งการตั้งแต่ระดับสมอง ผ่านไขสันหลัง ลงมาที่เส้นประสาท และกล้ามเนื้อที่ใช้ในการเดิน และระหว่างการฝึกยังสามารถให้ข้อมูลป้อนกลับ (feedback) เกี่ยวกับปริมาณสัญญาณประสาทที่ตรวจจับได้ ท่าทางของขา และลำตัวระหว่างการเดิน และรูปแบบการลงน้ำหนักที่เท้า ว่าทำได้ถูกต้องหรือไม่ และควรปรับเปลี่ยนการเคลื่อนไหวอย่างไร เพื่อให้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด รูปแบบการฝึกดังกล่าว ยังเป็นเทคนิคที่ช่วยส่งเสริมการฟื้นตัวของระบบประสาทได้ดีกว่าการฝึกด้วยวิธีมาตรฐานเพียงอย่างเดียว

   ประสบการณ์จากการใช้หุ่นยนต์ตัวนี้ในการฝึกผู้ป่วยหลายราย โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่มีอาการอัมพาตครึ่งซีกจากโรคหลอดเลือดสมอง และเคยได้รับการฝึกกายภาพบำบัดด้วยวิธีมาตรฐานมาแล้ว หลังเข้ารับการฝึกด้วยหุ่นยนต์พบว่าส่วนใหญ่เห็นความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ และชัดเจนที่สุดในด้านรูปแบบการเดินที่ใกล้เคียงปกติมากขึ้น การเคลื่อนไหวขาได้คล่องขึ้น และเดินเร็วขึ้น และยังมีผู้ป่วยบางรายที่เคลื่อนไหวขาด้วยตัวเองไม่ได้เลย และไม่สามารถเดินได้ แต่ก็ยังสามารถตรวจจับสัญญาณประสาทที่ผิวหนังได้มากพอที่จะใช้ในการควบคุมหุ่นยนต์ ทำให้ผู้ป่วยสามารถฝึกการออกกำลังกายขา และฝึกการเดินได้ ในขณะที่การฝึกโดยนักกายภาพบำบัดเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำได้
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะเห็นได้ตั้งแต่ครั้งแรกๆ ที่เริ่มฝึก และจะเห็นการเปลี่ยนแปลงเต็มที่หลังการฝึก 10 – 20 ครั้ง โดยทำการฝึก 3 ครั้งต่อสัปดาห์ หลังจากนั้นผู้ป่วยสามารถหยุดการฝึกด้วยหุ่นยนต์ได้ แต่ยังต้องทำการฝึกโดยนักกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาผลลัพธ์ของการฝึกให้คงอยู่ต่อไป

    จะเห็นว่าการทำกายภาพบำบัดด้วยหุ่นยนต์ เป็นวิธีกายภาพบำบัดรูปแบบใหม่ที่มีแนวโน้มจะได้ผลลัพธ์ในการฝึกที่ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม ก่อนเข้ารับการฝึก ผู้ป่วยจะต้องเข้ารับการตรวจประเมินโดยละเอียด จากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู ที่มีประสบการณ์การใช้หุ่นยนต์ประเภทดังกล่าวในการฝึกผู้ป่วย เพื่อพิจารณาความเหมาะสม รวมถึงวางแผนการรักษาด้วยวิธีการอื่นๆ ควบคู่กันไปด้วย อย่างครอบคลุม เพื่อผลการรักษาที่ดีที่สุด

ข้อมูลจาก : พญ.สัสยา คงสกุล แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู

ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูและกายภาพบำบัด โรงพยาบาลปิยะเวท โทร 0 2129 5555 ต่อ 12400

สอบถามเพิ่มเติม

998 ถ.ริมคลองสามเสน (พระราม 9) แขวงบางกะปิ เขตห้วยขวาง กรุงเทพมหานคร 10310

ฝ่ายบริการ

ข่าวสารกิจกรรม