ตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (Semen Analysis) วิธีเก็บและค่าปกติ
ตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (Semen Analysis) วิธีเก็บและค่าปกติ
โดย: โรงพยาบาลปิยะเวท
วันที่เผยแพร่: 18 กันยายน 2569
ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ
เมื่อคู่สมรสพยายามมีบุตรแล้วยังไม่สำเร็จ หลายคู่มักเริ่มต้นตรวจที่ฝ่ายหญิงก่อน ทั้งที่ความจริงแล้วฝ่ายชายเป็นสาเหตุของภาวะมีบุตรยากได้ในสัดส่วนที่ไม่น้อย การตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิเป็นการตรวจที่ทำได้ง่าย ไม่เจ็บ และให้ข้อมูลสำคัญตั้งแต่ขั้นตอนแรกของการวางแผนรักษา
น้ำเชื้อหรือน้ำอสุจิ (Semen) ประกอบด้วยตัวอสุจิและน้ำหล่อเลี้ยงต่าง ๆ มีลักษณะเป็นของเหลวสีขาวข้น หลั่งออกมาเมื่อฝ่ายชายถึงจุดสุดยอดจากการมีเพศสัมพันธ์ การช่วยตัวเอง หรือขับออกมาตามธรรมชาติ โดยทั่วไปการหลั่งแต่ละครั้งจะมีปริมาณประมาณ 3–4 มิลลิลิตร และมีจำนวนตัวอสุจิเฉลี่ยหลายร้อยล้านตัว
ทำไมต้องตรวจและสิ่งที่ใช้ประเมิน
ในคู่สมรสที่มีบุตรยาก พบว่าฝ่ายชายเป็นสาเหตุได้ถึงร้อยละ 25–40 การเก็บน้ำอสุจิของฝ่ายชายไปตรวจเพื่อหาสาเหตุจึงมีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการตรวจฝ่ายหญิง และควรทำควบคู่กันตั้งแต่เริ่มต้น การตรวจไม่ได้ดูเพียงจำนวนหรือความเข้มข้นเท่านั้น แต่ยังตรวจดู:
- การเคลื่อนไหว: ของตัวอสุจิว่าวิ่งได้ดีเพียงใด
- รูปร่าง: ของตัวอสุจิ ทั้งส่วนหัว คอ และหาง ว่ามีความผิดปกติหรือไม่
- ปริมาตรและคุณสมบัติ: เช่น ความเป็นกรด-ด่างของน้ำเชื้อ
วิธีเก็บน้ำอสุจิที่ถูกต้อง
วิธีการเก็บมีผลโดยตรงต่อความแม่นยำของผลตรวจ จึงควรปฏิบัติดังนี้:
- งดการมีเพศสัมพันธ์และการหลั่งอสุจิประมาณ 3–5 วัน ก่อนวันตรวจ
- ล้างมือและอวัยวะเพศให้สะอาดก่อนเก็บตัวอย่าง
- เก็บด้วยวิธีช่วยตัวเอง (Masturbation) เท่านั้น ห้ามใช้วิธีหลั่งข้างนอกหรือใช้ถุงยางอนามัยเด็ดขาด เนื่องจากสารหล่อลื่นอาจทำให้ตัวอสุจิตาย
- เก็บน้ำอสุจิให้ครบทุกหยด ใส่ภาชนะที่สะอาดและแห้ง แล้วรีบส่งตรวจทันที ไม่ควรเก็บไว้นานเกิน 1 ชั่วโมง
ค่าปกติของผลตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ
| รายการตรวจ | ค่าอ้างอิงปกติ |
|---|---|
| ปริมาตรน้ำเชื้อ (Volume) | ตั้งแต่ 1.5 มิลลิลิตรขึ้นไป |
| ความเป็นกรด-ด่าง (pH) | ตั้งแต่ 7.2 ขึ้นไป (เป็นด่างอ่อน ๆ) |
| ความเข้มข้นตัวอสุจิ (Sperm Concentration) | ตั้งแต่ 15 ล้านตัวต่อน้ำเชื้อ 1 มิลลิลิตร |
| การเคลื่อนไหวรวม (Total Motility) | ตั้งแต่ร้อยละ 40 ขึ้นไป |
| รูปร่างปกติ (Morphology) | ตั้งแต่ร้อยละ 4 ขึ้นไป |
การแปลผลและข้อควรทราบ
ผลตรวจแต่ละค่าช่วยสะท้อนศักยภาพการเจริญพันธุ์ หากตรวจไม่พบตัวอสุจิเลย (Azoospermia) ไม่ได้แปลว่าหมดโอกาสมีบุตรเสมอไป เนื่องจากบางกรณีเกิดจากการอุดตันซึ่งมีแนวทางรักษาได้ ทั้งนี้ ผลตรวจน้ำอสุจิเปลี่ยนแปลงได้ตามภาวะสุขภาพและความเครียด หากผลครั้งแรกผิดปกติ แพทย์มักแนะนำให้ตรวจซ้ำเพื่อยืนยัน
คู่สมรสที่พยายามมีบุตรอย่างสม่ำเสมอมานาน 1 ปี (หรือฝ่ายหญิงอายุมากกว่า 35 ปี) ควรเข้ารับการปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อประเมินร่วมกันทั้งสองฝ่าย
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม นัดหมายแพทย์ หรือติดตามข่าวสารของทางโรงพยาบาล
