การตรวจอัลตร้าซาวด์ (Ultrasound)

อัลตราซาวด์ (Ultrasound) คืออะไร ตรวจอะไรได้บ้าง

โดย: โรงพยาบาลปิยะเวท
วันที่เผยแพร่: 18 กันยายน 2569

ทำความรู้จักกับการตรวจอัลตราซาวด์

อัลตราซาวด์ หรือการตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูง เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ใช้บ่อยที่สุดในการตรวจวินิจฉัยทางสูติ-นรีเวช เพราะไม่เจ็บ ไม่ต้องผ่าตัด และเห็นผลได้ทันทีขณะตรวจ บทความนี้อธิบายว่าอัลตราซาวด์ทำงานอย่างไร ตรวจอะไรได้บ้าง วิธีตรวจแต่ละแบบต่างกันอย่างไร รวมถึงอัลตราซาวด์ 3 มิติและ 4 มิติที่คุณแม่ตั้งครรภ์หลายคนสนใจ

อัลตราซาวด์คืออะไร

อัลตราซาวด์ (Ultrasound) คือการตรวจด้วยคลื่นเสียงความถี่สูงที่ปล่อยออกจากหัวตรวจ เมื่อคลื่นเสียงกระทบกับเนื้อเยื่อภายในร่างกาย หัวตรวจจะรับสัญญาณคลื่นเสียงที่สะท้อนกลับมา ส่งเข้าเครื่องประมวลผล แล้วแปลงเป็นภาพให้แพทย์วินิจฉัยได้

การตรวจอัลตราซาวด์ไม่ก่อให้เกิดความบอบช้ำต่อร่างกาย โดยมีจุดเด่นสำคัญดังนี้:

• ไม่เจ็บปวด ไม่ต้องผ่าตัด
• ไม่ใช้รังสี จึงไม่มีผลกระทบต่อผู้ป่วย มารดา และทารกในครรภ์
• เห็นภาพแบบทันที (Real-time) แพทย์อธิบายผลได้ขณะตรวจ

อัลตราซาวด์ตรวจอะไรได้บ้าง

1. ด้านนรีเวช

ใช้ตรวจวินิจฉัยความผิดปกติของอวัยวะในอุ้งเชิงกราน เช่น:

• ลักษณะและขนาดของมดลูก
• เนื้องอกมดลูก
• ความหนาและความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก
• ลักษณะของรังไข่ทั้งที่ปกติและผิดปกติ เช่น ถุงน้ำรังไข่

2. ด้านสูติกรรม

ใช้ติดตามการตั้งครรภ์ตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงใกล้คลอด เช่น:

• ยืนยันการตั้งครรภ์ และตรวจว่าเป็นการตั้งครรภ์ในหรือนอกมดลูก
• คำนวณอายุครรภ์จากขนาดถุงการตั้งครรภ์หรือขนาดของทารก
• ประเมินการเจริญเติบโตและความผิดปกติของทารกในครรภ์
• ตรวจดูลักษณะของรกและปริมาณน้ำคร่ำ
• ตรวจสัญญาณบ่งชี้ความผิดปกติทางโครโมโซม เช่น ความหนาของผิวหนังต้นคอ (NT) หรือน้ำในโพรงสมอง

วิธีตรวจอัลตราซาวด์มี 2 แบบ

1. อัลตราซาวด์ทางหน้าท้อง

แพทย์จะตรวจผ่านผนังหน้าท้องบริเวณท้องน้อย ผู้เข้ารับการตรวจจำเป็นต้อง ดื่มน้ำและกลั้นปัสสาวะไว้ให้ได้ปริมาณมากพอสมควรก่อนตรวจ เพราะน้ำในกระเพาะปัสสาวะจะช่วยดันลำไส้ออกจากช่องเชิงกราน ทำให้มองเห็นภาพมดลูกและรังไข่ได้ชัดเจนขึ้น

2. อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด

เป็นการสอดหัวตรวจความถี่สูงผ่านเข้าไปทางช่องคลอด ข้อดีคือหัวตรวจอยู่ใกล้มดลูกและรังไข่มากกว่า แพทย์จึงเห็นรายละเอียดจากจอมอนิเตอร์ได้ชัดเจนกว่าการตรวจทางหน้าท้อง และ ไม่ต้องรอกลั้นปัสสาวะ จึงใช้เวลาน้อยกว่า

อัลตราซาวด์ 3 มิติ และ 4 มิติ คืออะไร

อัลตราซาวด์ในยุคแรกให้ภาพระนาบเดียว (2 มิติ) ต่อมามีการพัฒนาการเก็บข้อมูลเชิงปริมาตร (Volume Data) แล้วประมวลผลสร้างภาพทารกหรืออวัยวะออกมาเป็น ภาพ 3 มิติเสมือนจริง และพัฒนาต่อจนบันทึกเป็นภาพเคลื่อนไหวได้เรียกว่า อัลตราซาวด์ 4 มิติ ซึ่งช่วยให้เห็นทารกกำลังเคลื่อนไหวและสังเกตพฤติกรรมขณะอยู่ในครรภ์

ประโยชน์ของอัลตราซาวด์ 3 มิติ และ 4 มิติ

• สร้างภาพใบหน้าทารกเสมือนจริง เสริมความผูกพันระหว่างพ่อแม่กับลูก
• ช่วยตรวจดูอวัยวะที่มีความโค้งหรือมีมิติซับซ้อน ประเมินความผิดปกติได้ดีขึ้น
• ช่วยวัดปริมาตรอวัยวะและประเมินการไหลเวียนเลือดของทารก สายสะดือ และรก

อัลตราซาวด์ปลอดภัยหรือไม่: ปัจจุบันยืนยันว่าการตรวจอัลตราซาวด์ 3 มิติและ 4 มิติไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์ แต่แนะนำให้ตรวจเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางสูติศาสตร์เท่านั้น